قرآن و احادیث

 بسمه تعالي

 

وَ فِي أمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ؛(ذاريات/19)

خوشا به حال آنان كه عامل به اين سنّت قرآني‌اند و برخوردار از صفات عالي انساني

   

ضمن ارایه تعرف اجمالی از قرض الحسنه ، گزیده از روايات و احاديث وارد شده در خصوص قرض براي سعادت و كمال انسانها به شرح ذيل تقديم مي گردد:

قرض الحسنه :

قرض الحسنه در اختيار قرار دادن وقت مال است به غير و جايگاه آن عبارت از اين است که بعنوان نوعي از زکات در کنار زکاتهاي واجب و مستحب در جهت برآوردن نيازهاي مومنين در رفع فقر از جامعه عمل مي کند قرض الحسنه مورد توجه قرآن و سنت ، علاوه بر رفع نياز نيازمندان و حل مشکلات آنان ، در جهت تزکيه نفس ، زدودن گناهان و تريت نفساني قرض دهندگان بسيار موثر است علاوه براين ، قرض الحسنه از جهت مادي و معنوي ، داراي آثار و برکت فراوان دنيوي و اخروي مي باشد که خداوند به قرض دهندگان عطا مي نمايد و دو نکته اساسي در رابطه با مفهوم قرض الحسنه با تعريف قرآني - حديثي مورد تاکيد است يکي گيرنده اصلي قرض حسن ، خداوند است و اوست که از بنده اش قرض مي خواهد و لذا تمامي رفتارها و برخوردهاي قرض دهندگان بايد براين اساس تغيير يابد و مورد توجه واقع شود و دوم نوع قرضي که خداوند خواسته و در قرآن کريم بر آن تاکيد نموده است قرض حسن است و بر همين اساس شايسته است بندگان خداوند همواره در جهت حسن بودن و حسن ماندن قرضي که مي دهند دقت و مواظبت نمايند تا از آثار و برکات فراوان آن محروم نگردند .

در قرآن کریم، در آیات متعددی راجع به قرض الحسنه اشاره شده است که مشهورترین آن آیه شریفه ۱۱ از سوره مبارکه حدید می باشد که می فرماید:  من ذاللذی یقرض الله قرضا حسنا فیضاعفه له و له اجر کریم.  کیست که به خدا قرض نیکو دهد تا خدا بر او چندین برابر گرداند و پاداشی یا لطف و کرامت او را عطا فرماید .

“… وَ أَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً …”؛[2] و به خدا قرضنیکو دهید.

البته قرض‌الحسنه برای تجارت و سود اندوزی نیست بلکه برای کارراه‌اندازی و رفع گرفتاری روزمره مسلمانان است.

مرحوم فلسفی معتقد بود حتی اگر نمازگران قبل از نماز مغرب هرچه پول دارند را به صندوق بدهند و بعد از نماز عشا بردارند، در این مدت کوتاه هم بازبرکت خدا در صندوق قرار گرفته و چه بسا افرادی به برداشت پول خود نیاز نداشته و پولدر صندوق برای راه‌اندازی مشکل مردم بماند .

قرض برعکس ربا، روح عطوفت و ایثار، احسان، مردم داری و قسط و عدل را در جامعه زنده کرده و ربا را از صحنه اقتصادی خارج می نماید. در روایات آمده است که ثواب (( قرض )) از (( صدقات )) نیز به مراتب فزون تر است. قرض از نظر لغوی به معنی جدا کردن و بریدن است یعنی فرد با قرض دادن مقداری از پول خود را جدا کرده و به دیگری می دهد. در قرآن کریم کلمه قرض با صفت حسنه  به صورت قرضاْ حسناْ آمده استکه در دستورالعمل های بانک از کلمه قرض الحسنه استفاده شده است .

به موجب ماده ۶۴۸ قانون مدنی : قرض الحسنه، عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین، مقدار معینی از مال خود را به طرف دیگر تملیک می کند که طرف مزبور مثل آنرا از حیث مقدار و جنس و وصف رد نماید و در صورت تعذر رد مثل، قیمت یوم الرد را بدهد .

اهداف قرض‌الحسنه

با توجه به تعریف قرض‌الحسنه در قرآن و نظام بانکداری اسلامی، در قرض‌الحسنه، بیش از اهداف مادی ودنیوی، اهداف انسانی و الهی مورد نظر است. با این‌حال، به‌طور مشخص، می‌توان به اهداف زیر اشاره کرد.

کمک به نیازمندان مالی؛

برقراری ارتباط بهتر بین نیازمندان مالی و متمکنین؛

گردش ثروت بین سایر مردم جامعه؛

تقویت اقتصاد ملی؛

حمایت از نیازمندان مالی برای کارآفرینی و ایجاد مشاغل و کسب‌و کارهای جدید با استفاده از تجربه، مهارت و شایستگی خود؛

کاهش یا محو معضل بیکاری در جامعه؛

کاهش یا محو تبعیض‌های اقتصادی و اجتماعی در جامعه؛

ترویج و تقویت فرهنگ نوع‌دوستی و گذشت مالی در جامعه؛

تخصیص منابع مالی به رفع مشکلات و معضل‌های اجتماعی و اقتصادی منطبق با رهنمودهای مورد تأکید خداوند؛

به‌تصویر کشیدن یکی از انسان دوستانه‌ترین رهنمودهای مورد تأکید قرآن در جامعه.

احکام قرض الحسنه

قرض دو قسم است: مدت دار؛ یعنی هنگام قرض دادن مشخص شده است که قرض گیرنده چه موقع بدهی را بپردازد. قسم دیگر، قرض بدون مدت است که زمان پرداخت در آن مشخص نشده است.

قرض الحسنه به عنوان یک قرارداد اجتماعی باید به گونه ای انجام گیرد که همه شرایط و مقررات آن تحقق یابد. از جمله مهمترین امر در هر قراردادی کتابت آن است؛ زیرا هر قراردادی که میان دو نفر یا دو گروه بسته می شود برای جلوگیری از هرگونه اختلاف در شرایط قرارداد، بهتر آن است که مکتوب شود تا قابلیت استناد یابد. از این رو خداوند در آیه 282 سوره بقره که بزرگترین آیه قرآن و به اندازه یک صفحه کامل از آن می باشد، خواهان کتابت همه دیون ازجمله دین قرض الحسنه شده و تنظیم سند برای قرض و بدهکاری مدت دار را خواستار شده است. (مجمع البیان، شیخ طبرسی، ج1 و 2، ص681)

قرض الحسنه، عبادتی خالصانه

بسیاری از مردم، کارهای نیکی را انجام می دهند ولی به سبب برخی از رفتارهای دانسته یا ندانسته، آن را تباه می سازند که ازجمله آن منت گذاری و یا عدم وفای به قول و قرارهاست. به این معنا که قرض دهنده با به زبان آوردن عمل نیک خود و بزرگنمایی این کار، ارزش و پاداش عمل خود را ضایع می کند و یا قرض گیرنده هنگام سررسید وام تعلل می ورزد و اقدام به پرداخت وام نمی کند و یا این که به اکراه، قرض خویش را بازمی گرداند و این گونه است که شرایط برای انجام اعمال خیر و نیکوکارانه نسبت به دیگران سد می شود؛ زیرا تخلف برخی از وام گیرندگان و یا فرار از پرداخت آن در سررسید موجب می شود تا نیکوکاران کمتر به این امر متمایل شوند. از سویی به سبب تفاوت ارزشی پولی که قرض گرفته می شود در هنگام پرداخت نیز می تواند انگیزه های پرداخت قرض به دیگران را کاهش دهد. از این رو قرآن و روایات اسلامی بر استحباب مبلغی بیشتر در هنگام پرداخت قرض تأکید دارند، تا دست کم جبران کاهش ارزشی مال شود.قرض الحسنه، وام نیکی در کارنامه نیکوکاران و اهل احسان است. این عمل هنگامی ارزش بسیار پیدا می کند که به قصد قربت باشد. به این معنا که قرض الحسنه هرچند به خودی خود عمل صالح وخوب است که پاداشی بزرگ برای آن درنظر گرفته شده ولی اگر این عمل با خلوص نیت همراه باشد و انسان در انجام آن جز خداوند کسی را درنظر نگیرد و تنها برای خشنودی و رضای الهی انجام دهد به عنوان عبادتی خالص تلقی می شود و ارزشی مضاعف و دوچندان می یابد. از این رو خداوند در آیاتی چون 245 سوره بقره و 12 سوره مائده و 11 سوره حدید و 20 سوره مزمل، اخلاص در عمل را از شرایط مطلوبیت در قرض الحسنه برمی شمارد، زیرا این گونه است که عملی نیک و صالح، عملی عبادی می شود و آثاری افزون تر بر آن که عملی نیک و صالح است بر آن بار می گردد.

قرض الحسنه از اموری است که خداوند بر انجام آن بنی اسراییل پیمان گرفته بود تا این گونه جایگاه و ارزش آن را درنظام زندگی بشر گوشزد کند. (مائده، آیه12) از این رو، ترک آن می تواند برای امت اسلام نیز به معنای ترک پیمان الهی باشد؛ زیرا تاکید بر امری ولو در گزارش از اقوام دیگر به معنای استحباب و ارزش آن از نظر خداوندی است.

پاداش قرض نیکو در جامعه

با احیا واجرای فرهنگ قرض الحسنه می‌توان در پیشرفت جامعه و زندگی انسانی کمک کرد، زیرا وجود مسائل و مشکلات اقتصادی و دغدغه های مالی فرصت رشد وترقی را گرفته و تمرکز ذهن را به خود معطوف می‌دارد، در نتیجه از سرعت پیشرفت و شکوفایی جامعه وزندگی انسانی کاسته و تبدیل به یک حرکت کُند و احیانا توقف می‌گردد، پس وقتی این مشاکل با ایثار وهمکاری طبقه متمکّن جامعه از طریق قرض دادن به همدیگر و کمک به طبقه فقیر و نیازمند کلّاً یا بعضاً حل گردد میدان فعالیت و تلاش برای پیشرفت وترقی دو باره بازگشت خواهد نمود، پس می‌توان فرهنگ وام دادن نیکو را در پیشرفت زندگی فردی واجتماعی مؤثر دانست.

 با انجام وفرهنگ سازی اين كار نيك، روح برادري، عطوفت، ایثار و همدلی که از آموزه های دینی و دستورات خداوند متعال است زنده می‌شود ودر سایه این سنت نیکودر خت تعاون و همکاری در بین مردم بار ور می‌گردد.

دین اسلام دین مبتني بر اقتصاد و اعتدال است، لذا در نظام اقتصادی آن هیچ یک از دو نظام افراطی سرمایه داری و تفریطی سوسیالیستی مورد قبول واقع نشده است، بلکه اسلام با تعادل، تعاملی بین حس منفعت جویی انسان و نیازها وهمکاری جمعي و نوع دوستی قلبی، ایجاد نموده است و این تعامل امکان پذیر است زیرا در نظام اقتصادی اسلام هم به حس منفعت جویی انسان به شکل متعادل توجه شده ومالکیت خصوصی افراد جامعه محترم شمرده شده است وهم نيازهاي جامعه مدنظرقرار گرفته است و از این فرمول می‌توان تعادل اقتصادی جامعه را حفظ کردقرآن کریم از توقف وتمركز اقتصاد جامعه و عميق شدن شكاف بين دسته فقير وثروتمند، مخالفت نموده وبراي شكوفا شدن حس تعاون وهمكاري و حفظ تعادل اقتصادی دعوت می‌نماید؛ زیرا اقتصاد در جامعه یک نقش حیاتی دارد به طور که می‌توان گفت مال مایه قوام جامعه است وجامعه تهی دست قدرت قیام وقوام ندارد، مثل مال در جامعه مثل جریان خون در شراین ورگها ست همانگونه که جاری نشدن خون در بعضی رگ‌ها به طور درست موجب فلج شدن عضوی واختلال می‌شود لذا مال که مایه قوام جامعه است نباید به طور غیرمعقول فراهم ویا به طور سفیهانه مصرف گردد لذامی فرماید: «وَ لا تُؤْتُوا السُّفَهاءَ أَمْوالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِياماً؛و اموال خود را كه خداوند وسيله قوام زندگى شما قرار داده به دست سفيهان ندهيد».آدم سفیه که از صراط عقلانی اسلام فاصله گرفته است واختلال در روند اقتصادی جامعه وارد می‌کند، از اهلیت این که طرف معامله قرارگیرد منزوی شده وبر دیگران است که این امر حیاتی را نباید در اختیارآنها قرار داد.با این معیار هر برنامه ای که مانند ربا خواری باعث فروپاشی تعادل نظام اقتصادی می‌شود باید تعطیل گردد و هر امری که در رشد و ادامه این مهم نقش ایفا می‌نماید حفظ گردد.

با سنت قرض الحسنه می‌توان تعادل و توازن اقتصادي در جامعه را بر قرار ساخت و با توسعه روزافزون خود چرخ عدالت در اقتصاد و معيشت انساني را بهبود بخشید و با جریان فرهنگ وام دادن نیکو (بدون سود) به همدیگر و دستگیری بدون نزول ثروت مندان از تهی دستان فاصله بین فقیر وغنی را نیز کوتاه‌تر وکمتر خواهد نمود و برای تعادل اقتصاد جامعه مؤثر خواهد بود. از این جهت درآموزه هاي قرآني و روايات معصومين نيز، توجه به قرض الحسنه، گامي صحيح در تثبيت جهاد و قوام اقتصادي و معياري جهت تعادل و تنظيم روابط عاطفي در اجتماع انساني شمرده شده است.

یکی از آثار ارزشمند قرض نیکو دادن به همدیگر افزایش اعتماد به همدیگر، در فضای جامعه است زیرا تعاون وهمکاری در هدف‌های مقدس اجتماعی بر اساس حس اعتماد بر مردم استواراست و اگر خدای ناکرده این حس و حُسن ظن از بین مردم بر چیده شود و جامعه به یک جامعه مرده و فاقد حس اعتماد و تعاون گردد دیگر کسی دردی را حس نخواهد کرد تا دنبال مداوای آن از طریق امداد و همکاری اقتصادی وغیره برآید. وخداوند متعال وقتی در قرآن مجیدش می‌فرماید: «وَ لاتَجَسّسُوا؛ در امور مردم کنجکاوی مکنید» به نظر می‌رسد به خاطر حفظ اعتماد مردم به همدیگر است زیرا کنجکاوی بجای حُسن ظن سُوء ظن می‌آورد و آدم کنجکاو طبعاً نسبت به جامعه و مردم بد بین وبی اعتماد خواهد بود وسر انجام منزوی از جامعه و یک فرد بی تفاوت و بدون حس و اعتماد خواهد بود.

 با ایجاد اشتغال و رفع نیاز و فشار اقتصادی می‌توان برای کاهش بزهکاری و فساد جامعه کمک نمود زیرا بسیاری از هنجار شکنی‌ها زایده ومعلول فقر وفشار اقتصادی می‌باشد. تجربه عيني و تحقیقات میدانی که به عمل آمده نشان داده كه فرهنگ قرض دادن به افراد نیازمند و نهاد های قرض‏الحسنه، در رفع مشكلات مردم بسيار مؤثر بوده است و اثرات مثبتی را در زندگی مردم و جامعه بجای گذاشته است.ولی ازهمه مهم‌تر رواج و فرهنگ سازی قرض الحسنه در جامعه مبارزه با نظام چپاولگری ربا و نزول است زیرا اگر فرهنگ قرض الحسنه در جامعه زنده باشد بازار ربا خواران و نزول خوران کساد خواهد بود اما متقابلا اگر این فرهنگ در جامعه مرده وبیجان باشد فرصت برای چپاولگران آرام اقتصادی و به یغما بران زندگی مردم بوجود خواهد آمد زیرا همیشه دشمنان انسانیت و اخلاق دنبال فرصت و موقعیت بوده و از نقاط ضعف مردم استفاده می‌کنند.

 * تأثیر تسهیلات قرض الحسنه در زندگی مردم

با توجه به رشد روز افزون جوامع بشری، نیاز های انسان ها نیز به فراخور شرایط زمانی و مکانی همواره در حال تغییر و تکامل است. انسان ها برای رفع نیاز های خود، همواره به دنبال یافتن منابع جدیدی می باشند که نیاز های مادی در این عصر از جمله مهمترین این نیازها می باشند.

راهکار های مورد ارائه در هر جامعه ایی در این راستا متفاوتند. در جامعه ما با توجه به نگرش اسلامی و دینی حاکم بر جامعه، اقشار مختلف برای تأمین نیازهای مادی خود با گزینه های متفاوتی روبرو هستند.

بانک ها از جمله مورد اعتماد ترین منابعی هستند که هر فردی می تواند جهت رفع این قبیل نیاز های خود به آنها مراجعه نماید. تنوع خدمات بانک ها در عین وجود وحدت رویه و پیروی از سیاست های کلی نظام پولی آن کشور وجه تمایز بین بانک ها و بنگاه های اقتصادی مختلف در جامعه می باشد. بدین ترتیب هر فرد با در نظر گرفتن نیاز ها و انتظارات خود، به دنبال بانک یا نهاد اقتصادی مورد نظر خود خواهد رفت.

سنت نیکوی قرض الحسنه در آیین ما مسلمانان جهت رفع نیاز های اقتصادی و کمک به همنوعان خود همواره به همه پیروان این آیین توصیه شده و ربا، به عنوان نقطه مقابل قرض الحسنه به شدت نهی و مذموم تلقی شده است. در کشور ما نهاد های گوناگونی به ترویج و ارائه ی این سنت نیکو می پردازند که با تمهیداتی که که جهت حمایت از بانکداری اسلامی از سوی دولت انجام پذیرفت، روند تکاملی و صعودی این نهادها نیز شتاب بیشتری به خود گرفت. سیاست کلی این نهاد ها ترویج بانکداری بدون ربا و حمایت های حداکثری از اقشار مختلف جامعه علی الخصوص قشر کم درآمد می باشد.

جایگاه قرض الحسنه درآموزه های دینی عبادتی بالاترازانفاق

احسان و نیکوکاری یکی از خصلت ها و منش های کمالی انسان است. می توان جلوه های بسیاری از زیبایی این کار نیک و پسندیده را در کارهای بسیاری جست که گذشت از خطا و گناه دیگران یکی از آن هاست. جلوه دیگر آن اطعام دیگران به خوراکی از سر اخلاص و خلوص است و نماد دیگرش رامی توان در وام و قرض الحسنه ای جست که به نیازمندی پرداخت می شود تا به کارهایش سر و سامان دهد و خود را از مشکلی برهاند.در احادیث آمده که بخشش را اگر ده پاداش نیک باشد برای وام نیک (قرض الحسنه) هیجده پاداش در نظر گرفته شده است، با آن که در بخشش، مال از کف می رود و بازنمی گردد ولی در قرض، اصل مال باز می گردد و اگر وام گیرنده اهل کرم باشد، کریمانه مبلغی به اختیار بر آن اصل می نهد تا از زیر دین وام دهنده خود را بیرون آورد. سبب این پاداش مضاعف وام را می توان در پاسخ به نیازی دانست که وام گیرنده را وادار ساخته تا وام گیرد و با تلاش و کوشش، هم نیاز خود را برطرف ساخته و هم اصل وام را با سودی اختیاری، بازگرداند. این جاست که هدف از قرض الحسنه به درستی شناخته می شود؛ زیرا در وام، گردش درست سرمایه و چرخ های تولید واشتغال به حرکت درمی آید درحالی که در بخشش هایی چون انفاق و هبه و مانند آن چنین گردش اقتصادی سالم دیده نمی شود.

گردش سالم اقتصادی در نظام قرض الحسنه

یکی از نظام های اقتصاد اسلامی، قرض الحسنه است. قرض در لغت به معنای بخشش قسمتی از مال به قصد بازپس گیری است. (الصحاح، ج 3، ص 1102 و تاج العروس، ج 10، ص 137) در اصطلاح فقهی، قرض تملیک مال به دیگری با ضمانت است به این که برعهده او بازگرداندن عین یا مثل و یا بها و قیمت مال باشد. (تحریرالوسیله، امام خمینی، ج1، ص599)

در ادبیات فارسی از قرض به عنوان وام تعبیر می شود. در این جا واژه با توجه به گیرنده مال به کار رفته است؛ زیرا وام، مالی است که شخص از دیگری می گیرد لذا ناظر به گیرنده وام می باشد نه دهنده آن، درحالی که در اصطلاح عربی واژه ناظر به دهنده مال است.

مقصود ما از قرض الحسنه همان مالی است که شخصی به دیگری می دهد و از وی می خواهد تا عین و مثل و قیمت آن را برگرداند. براین اساس با انفاق، هبه، صدقه، هدیه و مانند آن فرق می کند. از این رو قرض به عنوان یکی از دیون شخص تلقی می شود و باید همانند سایر دیون مالی پرداخت شود و درصورت مرگ بر ورثه است تا پیش از تقسیم اموال میان خود، وام شخص را به عنوان یکی از دیون پرداخت کنند. (تحریر الوسیله، ج1، ص 595)

البته در قرض الحسنه مستحب است شخص هنگام بازگرداندن قرض خویش مبلغی را هم به اختیار و به دلخواه خود بپردازد، ولی هرگز این مبلغ از آغاز مشخص نمی شود و همچنین امری اختیاری و ضمن شروط عقد قرض نیست.

هدف از قرض الحسنه آن است که ارتباط اجتماعی میان امت، تحکیم و استوار شود و همگان از منابع اقتصادی و ثروت جامعه سود برند و ثروت تنها دردست یک طبقه خاص اجتماعی باقی نماند و دست به دست بگردد. قرض الحسنه موجب می شود تا شخص وام گیرنده، آن را به درستی به کار گیرد و با استفاده از آن در تولید، چرخ های اقتصادی خانواده و جامعه را به حرکت درآورد؛ زیرا لازم است تا پس از مدتی اصل وام را بازگرداند و این جز به کار و تولید، شدنی و ممکن نیست. این گونه است که قرض الحسنه به عنوان عاملی در راستای گردش سرمایه و تولید درمی آید و زمینه شکوفایی اقتصادی ورشد آن در جامعه را فراهم می آورد.

نخبگان بسیاری به سبب ناتوانی مالی نمی توانند اختراعات و ابتکارات خویش را به منصه ظهور برسانند. قرض الحسنه فرصتی را برای آنان فراهم می آورد تا بتوانند آن چه را به شکل قوه و ا ستعداد در درون دارند به فعلیت آورند. از این رو خداوند بر اهمیت قرض الحسنه تأکید می کند و مردم را با دادن وعده پاداش مضاعف، به قرض الحسنه دعوت می نماید. (بقره، آیه 245)

این که خداوند در کنار فرمان به نماز و زکات به قرض الحسنه دعوت می کند نمودی از اهمیت و ارزش این عمل نیک در پیشگاه الهی است. (مزمل، آیه20) این عمل چنان از اهمیت و ارزش در نزد خدا برخوردار است که پرداخت قرض الحسنه را موجب جلب سپاس خداوندی برمی شمارد. (تغابن، آیه17)

قرض مبارزه با ربا و چپاولگری اقتصادی

ربا خواری یک نظام ظالمانه اقتصادی و در حقیقت به غارت بردن اقتصاد و اموال مردم است به طور که علاوه بر چپاول اقتصاد جامعه آثار ویران کننده ای را بدنبال دارد. .مكتب اقتصادي اسلام با تحريم ومحکومیت ربا، قرض‌الحسنه را به عنوان بهترين شيوه جايگزين براي ربا جهت استفاده از متقاضياني كه توانايي بازپرداخت سود را ندارند در نظر گرفته است که با رواج آن و گسترش اجزاء آن عملاً نابرابري‌هاي زياد درآمدي از بين مي‌رود و جامعه را بسوی یک جامعه پویا و متعادل رهنمون می‌سازد از اين رو می‌توان ادعا کرد که نظام اقتصادي اسلام، قرض‌الحسنه را به عنوان يكي از شيوه‌ها و ابزارهاي مؤثر براي كاهش نابرابري توزيع درآمد در نظر گرفته است كه با برقراري جريان پول از طبقات ثروتمند به سمت طبقات كم درآمد و ايجاد زمينه تغيير الگوي توليد، افزايش اشتغال و تأمين نيازهاي ضروري طبقات نیازمند، تقویت روحیه ای همکار وایثار، کاهش بزهکاری در جامعه و...ایجاد خواهد گردید. انسان چون یک موجود اجتماعی آفریده شده است و از طرفی هم نیاز های فراوانی دارد که همه برای برآوردن آن‌ها خود کفا نبوده وبه ناچار دست نیاز و استمداد به همدیگر دراز خواهد نمود تا هم نوعان با احساس و عواطف او دست امداد و کمک به سوی او دراز نموده و با قرض وهمکاری گره گشایی از کار افراد در مانده وتهی دست صورت گیرد.

بر اساس منابع اصلی (آیات وروایات) اصل قرض الحسنه (وام دادن بدون سود) يكي از اصل‌های مهم اسلامي می‌باشد كه در قرآن و زندگي امامان (عليهم السلام) اهتمام بسياري به آن‌ها داده شده است وهمچنین آثار فراوان و پاداش بسیار از جانب خدای متعال برای این سنت خوب و جامعه ای که این فرهنگ در آن زنده است وعده داده شده است زیرا با این فرهنگ می‌توان گره های زیادی از زندگی مردم را باز کرد و بسیاری از مشکلات جامعه را حل نمود. 

* فقر اقتصادی، انگیزه گناه

 اسلام فقر اقتصادی را انگیزه گناه و بی نیازی مادی را مایه کمک به تقوا و معنویت شمرده است. پیامبر اکرم صلی اله علیه و آله می فرماید: "نعم العوده علی التقوی الله الغنی "بی نیازی کمک خوبی برای تقوا و پرهیزکاری است.و در سخنی از امام صادق علیه السلام می خوانیم: بی نیازی که تو را از ستم بازدارد بهتر است از فقری که تو را به گناه وادارد امیرالمومنین علیه السلام به فرزندش امام حسن مجتبی علیه السلام فرمود: انسانی را که به دنبال تأمین غذای خود می دود سرزنش مکن، چون کسی که غذایش فراهم نباشد خطاهایش زیاد خواهد شد.

 

قرض الحسنه، پيشينه اي به قدمت زندگي اجتماعي انسان‌ها دارد.با وجود فرهنگ قرض دادن خالصانه و همکاری بی منّت علاوه بر عنایت خداوند و آثار معنوی، اثرات مثبت فراوانی همچون، پررنگ شدن روحیه ای تعامل و همکاری، ایثار و نوع دوستی، افزایش اعتماد به همدیگر، کاهش ناهنجاری‌ها و... را شاهد بود.سنت قرض‌الحسنه در اديان الهي و به ويژه دين اسلام جايگاه بسيار عالي و پاداش فراوان دارد به طور که خداي متعال براي تشويق و ترغيب به اين مهم با تعابير بسيار عالي، خودش را بي واسطه طرف دريافت کننده قرض مطرح نموده و برايپاداش و محفوظ بودن آن عمل نيک بيان تضميني ارائه نموده است.

با ايجاد و توسعه‌اي فرهنگ قرض‌الحسنه علاوه بر اين که آثار و برکات فراوان آن را در زندگي خويش تجربه خواهد نمود، مي‌توان براي پيشرفت و شکوفايي جامعه نيز کمک کرد زيرا در جامعه‌اي که دستگيري و گار گشايي از همديگررايج باشد روحيه‌اي ايثار، فداکاري، احسان و نوع دوستي تقويت مي‌يابد آن گاه با قرض دادن به افراد، و يا ايجاد وکمک به صندوق‌هاي قرض‌الحسنه زمينه‌اي اشتغال، ازدواج و ده‌ها همکاري مفيد ديگر براي جوانان نيازمند و خانواده‌هاي تهي دست فراهم نمايد و از طرفي ديگر با گسترش سنت خوب قرض‌الحسنه، بساط چپاولگري ربا و ربا خواري و ده‌ها مفاسد مالي ديگر کم کم از بازار مسلمين برچيده خواهد شد در نتيجه مي‌توان فاصله بين ثروتمند و فقير را تقليل بخشيده و جامعه را به سوي فضاي سالم مالي و اعتدال اقتصادي سوق داد.

آنچه ما را نسبت به تبین جایگاه قرض الحسنه مورد دقت قرار می دهد این است که اولاقرض الحسنه پس اندازی است که یک درآمد دایمی نه تنها برای فرد قرض دهنده بلکه برای تمامی افراد یک جامعه است واز این جهت قرض الحسنه تأثیر بر جریان اندازی ثروت دارد و روحیه تعهد پذیری را در مابین افراد یک جامعه گسترش می دهدوازطرفی انگیزه های معنوی وآخروی جایگزین انگیزههای مادی گرایانه افراد می شود رابعا نوعی فعالیت تولیدی ،معنوی است خامسا قرض الحسنه باعث کاهش بسیاری از مشکلانت خانوادگی می گردد.

پس با توجه به وعده های خداوند متعال و تشویق‌های معصومین (علیهم السلام) در مورد قرض نیکو و آثار عینی آن در زندگی فردی واجتماع، می‌طلبد که هر انسان ویا هر نهادی به قدر توان خویش در زنده کردن و رونق بخشیدن هرچه بیشتراین سنت الهی و فرهنگ انسانی تلاش و همت بگمارند تا زمینه ای عنایت بیشتر الهی و اثرات حیات بخش آن فراهم گردد.

صدهافرشته بوسه برآن دست می زنند که ازکارخلق یک گره بسته واکند.

سوء استفاده از اين سنّت اصيل قرآنى (قرض الحسنه) هرگز نمى تواند بهانه اى براى گريز و احيانا برخورد با اين مستحّب قطعى اسلام باشد

 

------------------------------------------

منتخبی از موارد اشاره در اهمیت و جایگاه قرض الحسنه در قرآن و احادیث :

خداوند در آیه 11 سوره حدید خطاب به بندگان می‌فرماید:

کیست آن کس که به صورتی نیکو به خداوند وام(قرض الحسنه) بدهد تا آن را برای او دو چندان کند، و مزدی کریمانه بهره او شود.

كسى كه قرض بگيرد در صورتى كه تصميم داشته باشد آن را پس دهد در امان خداست تا آن را اداء كند ولى اگر تصميم نداشته باشد آن را به صاحبش برگرداند، دزد محسوب مى شود.     فقه الرضا ص 268

امام صادق عليه  السلام :

لاِنْ اُقْرِضَ قَرْضا اَحَبُّ اِلَىَّ مِنْ اَنْ اَصِلَ بِمِثْلِهِ؛           مالى را قرض بدهم، بيشتر دوست دارم تا آن را ببخشم.بحارالانور(ط-بیروت) ج 100، ص 139، ح 5

 

امام صادق عليه السلام فرمود:

بر درب بهشت نوشته شده است: قرض دادن هيجده برابر پاداش دارد و صدقه ده برابر.

 

امام صادق (علیه السلام) فرموده اند : یک درهم قرض بدهد، يا گمشده اى را راهنمائى نمايد خداوند متعال پاداش آزاد كردن بنده اى را به او خواهد داد.

 

از پيامبر خدا صلي الله عليه و آله نقل شده كه فرمود: كسى كه به برادر مسلمان خود قرض دهد، در برابر هر درهمى كه قرض داده هم وزن كوه احد و كوه رضوان و كوه سينا، حسنات خواهد داشت.

 

پيامبر صلي الله عليه و آله فرمود: صدقه ده، قرض هيجده، حسنه دارد.

 

آیا میدانید :

امام صادق عليه السلام فرمود:    ثواب قرض دادن هيجده برابر خواهد بود و چنانچه قرض دهنده بميرد، قرض او زكاتش محسوب مى شود.

 

از پيامبر گرامى صلي الله عليه و آله نقل كرده كه فرمود: هـر قـرضى پيـش خـدا، صدقـه محسـوب مى گـردد.

 

امام صادق عليه السلام فرمود: مــالى را كـه قـرض بـدهـم، بـيشـتر دوسـت دارم تـا آن را بـبـخشـم.

 

محبوبيّت قـرض دادن

پيامبـر اكـرم صلى الله عليه و آله فرمود: هزار درهـم را اگر دوبار قرض بدهم، بيشتر دوست دارم از اينكه آن را يـكمرتـبه بـعنوان صـدقه بپـردازم.

 

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَذَرُواْ مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ﴿۲۷۸﴾

اى كسانى كه ايمان آورده ‏ايد، از خدا پروا كنيد؛ و اگر مؤمنيد، آنچه از ربا باقى مانده است واگذاريد.

 

براي مردان و زنان انفاق‏كننده و آنها كه به خدا قرض مي‏دهند، پاداشي چندين برابر هست و آنان پاداش ارزش‏مندي دارند. حديد 18

 

مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللّه‏َ قَرْضا حَسنا فَيُضاعِفَهُ لَهُ. (بقره: 245)

كيست آن كسي كه به خدا قرض نيكويي بدهد و خدا آن را چندين برابر مي‏كند [و به او باز مي‏گرداند

 

آیا میدانید  خداوند قرض‏الحسنه را در رديف نماز و زكات مي‏آورد و مي‏فرمايد: "... أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ أَقْرِضُوا اللّهَ قَرْضًا حَسَنًا ...؛ ... نماز به پاداريد و زكات بدهيد و به خدا قرض بدهيد؛ قرض نيكويي...". (مزمل: 20)

 

ایا میدانید  اعمال صالح، تنها نماز و زكات نيست، بلكه قرض‏الحسنه دادن نيز لازم است.

 

آیا میدانید سنّت الهي قرض الحسنه ، اين عمل مستحب به قدري اهميت دارد كه لازم است همواره شعار زبان و عملي هر مسلماني باشد.

 

"وَ أَقْرَضْتُمُ اللّهَ قَرْضًا حَسَنًا َلأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ؛ به خدا قرض نيكو دهيد [و سود نخواهيد] تا گناهان شما را بيامرزم."

 

امام صادق عليه‏السلام فرمود: قَرْضُ المُؤْمِنِ غَنِيمَةٌ وَ تَعْجِيلُ خَيرٍ اِنْ أيْسَرَ اَدَّاهُ وَ إنْ ماتَ احْتُسِبَ مِنَ الزَّكَاةِ.

قرض دادن به مؤمن، غنيمت و شتاب كردن در خير است

 

امام صادق عليه‏السلام فرموده است: لاتُمانِعُوا قَرْضَ الْخَمِيرِ وَ الْخُبْزِ وَ اقْتِبَاسَ النَّارِ فَاِنَّهُ يَجْلِبُ الرِّزْقَ عَلَي اَهْلِ الْبَيْتِ مَعَ مَا فِيهِ مِنْ مَكَارِمِ الأَخْلاقِ.   .. از قرض دادن ... [قرض] براي اهل خانه روزي جلب مي‏كند و از مكارم اخلاق است.

 

رسول اللّه‏ صلي‏الله‏عليه‏و‏آله مي‏فرمايد:  هر كه به برادر مسلمانش قرض دهد، به هر درهمي كه قرض مي‏دهد به وزن كوه احد و كوه‏هاي رضوي و سينا، براي او حسنه خواهد بود.

 

. امام صادق عليه‏السلام مي‏فرمايد:  مؤمني نيست كه به مؤمن ديگري به خاطر خشنودي خدا قرض دهد، جز آنكه خداوند، پاداش او را صدقه مي‏شمارد .

امام صادق عليه‏السلام در مورد قرض مي‏فرمايد:   مؤمني نيست كه در پي برآوردن حاجت برادر مؤمنش برود، مگر آنكه خداوند براي هر قدمش يك حسنه مي‏نويسد و يك گناه از او پاك مي‏سازد و يك درجه، او را بالا مي‏برد. پس از آن، ده حسنه به او افزوده مي‏شود و ده حاجت او برآورده مي‏گردد.

 

 

امام صادق عليه‏السلام در پاسخ يكي از يارانش مي‏فرمايد :  نزد ما، قرض، هجده و صدقه، ده ثواب دارد.

 

 

امام رضا عليه‏السلام فرموده است: حار الانوار، ج 71، ص 233.

كسي كه به مؤمني به خاطر خشنودي خداي عزوجل قرض دهد، آن قرض به حساب صدقه براي او خواهد بود تا زماني كه قرض‏گيرنده آن را ادا كند... و هر كه حاجتي از مؤمني برآورد، براي او از روزه و اعتكاف در مسجدالحرام برتر خواهد بود.

 

 

 


اوقات شرعی به افق ساری
اذان صبح:
طلوع خورشید:
اذان ظهر:
غروب خورشید:
اذان مغرب:
۱۳۹۸ چهارشنبه ۲۲ آبان


کاربران آنلاین : 8
بازدید امروز : 110
بازدید دیروز : 107
بازدید این ماه : 1982
بازدید ماه گذشته : 4649
بازدید کل : 1287356